چالش پس از درمان 

بسیاری از زنان مبتلا به سرطان سینه و سرطان دهانه رحم، پس از سپری کردن دوره‌های سخت جراحی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، به جای احساس آرامش کامل، با موجی از نگرانی پنهان دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ نگرانی از بازگشت مجدد بیماری. این وضعیت که در روان‌شناسی سرطان با عنوان «ترس از عود سرطان»(Fear of Cancer Recurrence) شناخته می‌شود، امروزه یکی از محورهای اصلی مراقبت‌های روانی در انکولوژی به شمار می‌رود.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که حتی پس از پایان درمان و ورود به مرحله پیگیری‌های دوره‌ای بسیاری از زنان همچنان با افکار مکرر درباره بازگشت سرطان دست‌ به‌گریبان هستند؛ موضوعی که می‌تواند کیفیت زندگی، خواب، تمرکز و حتی لذت بردن از فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار دهد.

محرک‌های ترس؛ از ماموگرافی تا نتایج آزمایش

بر اساس یافته‌های بالینی، زمان انجام ماموگرافی‌های دوره‌ای، معاینات پزشکی یا مشاهده هر تغییر جدید در پستان، برای زنان بهبود یافته از سرطان سینه، می‌تواند عاملی برای فعال‌شدن مجدد اضطراب باشد. در زنان مبتلا به سرطان دهانه رحم نیز انجام آزمایش‌های دوره‌ای مانند HPV، پاپ‌اسمیر یا انتظار برای دریافت نتایج، با احساس نگرانی شدید همراه است.

کارشناسان تأکید دارند که این ترس تنها به آینده محدود نمی‌شود؛ بلکه نگاه فرد به بدن خود را نیز دگرگون می‌کند. بسیاری از زنان پس از تجربه سرطان، نسبت به نشانه‌های جسمانی نظیر درد، خستگی یا تغییرات بدنی حساس‌تر می‌شوند و هر علامتی را با احتمال عود بیماری مرتبط می‌دانند. روان‌شناسان این واکنش را «هوشیاری بیش از حد نسبت به بدن» می‌نامند و آن را پاسخی طبیعی به تجربه یک بحران جدی سلامت توصیف می‌کنند.

وقتی ترس مزمن می‌شود

تحقیقات نشان داده است که اگر ترس از عود سرطان شدید و مداوم باشد، می‌تواند ابعاد گوناگون زندگی را تحت الشعاع قرار دهد؛ از اختلال در خواب و کاهش تمرکز گرفته تا دشواری در برنامه‌ریزی برای آینده و کاهش رضایت از زندگی. اما در مقابل، زنانی که موفق می‌شوند این نگرانی را شناسایی کرده و با افکار و احساسات خود ارتباط سالم ‌تری برقرار کنند، سازگاری روانی بهتری داشته و کیفیت زندگی بالاتری را تجربه می‌کنند. 

توصیه‌های تخصصی برای مدیریت روانی

متخصصان روان‌شناسی سرطان تأکید می‌کنند که پایان درمان پزشکی، به معنای پایان توجه به سلامت روان نیست. بلکه کمک به بیماران برای:

- پذیرش احساسات دشوار به جای سرکوب آنها، 

- مدیریت افکار نگران‌کننده درباره آینده، 

- تمرکز بر لحظه حال و ذهن‌آگاهی، 

- بازگشت تدریجی به فعالیت‌ها و ارزش‌های مهم زندگی، می‌تواند نقش کلیدی در کاهش فشار روانی ناشی از ترس از عود ایفا کند.

همچنین تأکید می‌شود که مراقبت هم‌زمان از جسم و روان، مسیر بازگشت به زندگی پس از درمان را هموارتر ساخته و به زنان کمک می‌کند تا با وجود نگرانی‌ها، زندگی پربارتری را ادامه دهند.

مریم حسینی کارشناس روانشناسی بالینی مرکز آموزشی درمانی نمازی