به گزارش روابط عمومی مرکز آموزشی درمانی نمازی، «مریم حسینی» کارشناس واحد روانشناسی بیمارستان، با اشاره به چالش‌های روانی کادر درمان پس از پایان ساعات کاری، گفت: گاهی شیفت تمام شده، از بیمارستان خارج شده‌ایم و به خانه رسیده‌ایم؛ اما ذهن همچنان درگیر کار است. یک اتفاق را مرور می‌کنیم، درباره تصمیمی فکر می‌کنیم، نگران موضوعی ناتمام هستیم یا ذهن بارها به یک موقعیت کاری برمی‌گردد.

این پدیده در روان‌شناسی شغلی با عنوان «فاصله‌گیری روان‌شناختی از کار (Psychological Detachment) » شناخته می‌شود. این توانایی یعنی فرد بتواند در زمان خارج از کار، از نظر ذهنی و هیجانی نیز برای مدتی از نقش و مسائل شغلی فاصله بگیرد.

کار در محیط درمان، نیازمند تمرکز، دقت، تصمیم‌گیری و توجه مداوم  است. این میزان درگیری ذهنی و هیجانی می‌تواند انرژی روانی فرد را مصرف کند. اگر پس از پایان شیفت، ذهن همچنان درگیر مسائل کاری باشد، فرصت کافی برای استراحت و بازیابی روانی ایجاد نمی‌شود. به همین دلیل، فاصله‌گیری مناسب از کار با خستگی کمتر، خواب بهتر، بهزیستی روان‌شناختی بیشتر و کاهش فشارهای شغلی ارتباط دارد.

ذهن انسان به‌طور طبیعی پس از یک روز پرفشار، اتفاقات گذشته را مرور می‌کند، اما مسئله زمانی ایجاد می‌شود که این مرور به «نشخوار فکری» تبدیل شود؛ یعنی فکرها بارها و بدون نتیجه مشخص تکرار شوند. در چنین شرایطی، تلاش برای متوقف‌کردن اجباری افکار معمولاً راهکار مؤثری نیست و رویکرد مفیدتر، ایجاد رابطه‌ای متفاوت با افکار است.

راهکارهایی برای کمک به ذهن برای خروج از فضای کاری

• پایان کار را مشخص کنیم: کارهای ناتمام، اولویت‌های روز بعد و موارد نیازمند پیگیری ثبت شوند تا ذهن مجبور نباشد آنها را دائماً در حافظه فعال نگه دارد.
• یک مرحله انتقالی ایجاد کنیم: پس از خروج از محیط کار، فعالیتی مانند پیاده‌روی، موسیقی، دوش گرفتن، استراحت یا ارتباط با خانواده، توجه را به زمان حال و زندگی خارج از کار منتقل کند.
• با افکار کاری مبارزه نکنیم: اگر فکر مربوط به کار دوباره ظاهر شد، به جای تلاش برای حذف آن، حضورش را تشخیص دهیم و بدون درگیرشدن با آن، توجه خود را به کاری که در حال انجام آن هستیم برگردانیم.
• بین خود و نقش شغلی فاصله ایجاد کنیم: شغل بخش مهمی از زندگی است، اما تمام هویت ما نیست. خارج از محیط کار، باید فرصت تجربه نقش‌ها، ارتباط‌ها و فعالیت‌هایی را داشته باشیم که به زندگی معنا و تعادل می‌دهند.
• به جای کنترل کامل ذهن، انعطاف‌پذیر باشیم: هدف این نیست که پس از شیفت هیچ فکر کاری نداشته باشیم؛ هدف این است که حتی در حضور یک فکر ناخوشایند، بتوانیم انتخاب کنیم توجه و انرژی خود را کجا قرار دهیم.

وی در پایان با تأکید بر تعریف جامع‌تری از سلامت روان خاطرنشان کرد: سلامت روان فقط به معنای نداشتن اضطراب، افسردگی یا فرسودگی نیست. توانایی بازگشت روانی از فشارهای روزانه و ایجاد تعادل میان کار و زندگی نیز بخشی از سلامت روان است. گاهی ذهن ما همچنان در بیمارستان می‌ماند، نه به این دلیل که نمی‌توانیم استراحت کنیم؛ بلکه چون هنوز در حال پاسخ‌دادن به فکرها و نگرانی‌هایی هستیم که با خودمان از بیمارستان آورده‌ایم. لازم نیست ذهن را مجبور کنیم که «دیگر فکر نکند»؛ کافی است یاد بگیریم فکرها را ببینیم، درگیر همه آنها نشویم و دوباره توجه خود را به لحظه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم برگردانیم.

مریم حسینی کارشناس روانشناسی بالینی مرکز آموزشی، درمانی نمازی