قهوه یکی از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های جهان است و بسیاری از زنان در دوران شیردهی درباره تأثیر آن بر میزان شیر مادر و سلامت شیرخوار نگرانی دارند. کافئین، ماده مؤثره اصلی قهوه، به مقدار کمی وارد شیر مادر می‌شود؛ اما شواهد علمی نشان می‌دهد که مصرف متعادل قهوه معمولاً باعث کاهش تولید شیر نمی‌شود. نگرانی اصلی، تأثیر احتمالی کافئین بر برخی شیرخواران حساس، به‌ویژه نوزادان نارس و نوزادان زیر سه ماه است. در این مقاله، تأثیر قهوه بر میزان شیر مادر، کیفیت شیر و سلامت شیرخوار بر اساس مطالعات معتبر بررسی شده است.

آیا کافئین وارد شیر مادر می‌شود؟ بله. کافئین پس از مصرف قهوه به سرعت جذب شده و حدود یک ساعت بعد به بیشترین غلظت خود در شیر مادر می‌رسد. با این حال، تنها مقدار کمی از کافئین مصرفی مادر به شیر منتقل می‌شود و معمولاً کمتر از ۱۰ درصد دوز تعدیل‌شده بر اساس وزن به شیرخوار می‌رسد. آیا قهوه باعث کاهش تولید شیر می‌شود؟ برخلاف یک باور رایج، تاکنون شواهد علمی معتبری که نشان دهد مصرف متعادل قهوه باعث کاهش تولید شیر مادر می‌شود، وجود ندارد. پایگاه LactMed که یکی از معتبرترین منابع داروها در دوران شیردهی است، اعلام می‌کند اطلاعات علمی کافی برای اثبات کاهش شیر در اثر مصرف قهوه در دسترس نیست. با این حال، مصرف بسیار زیاد قهوه ممکن است به صورت غیرمستقیم بر شیردهی اثر بگذارد؛ زیرا:

• باعث بی‌خوابی و خستگی مادر می‌شود.
• ممکن است مصرف آب و تغذیه مناسب را کاهش دهد.
• در برخی مادران موجب افزایش اضطراب و استرس شود که می‌تواند بر روند شیردهی اثر منفی داشته باشد.

تأثیر قهوه بر شیرخوار در اغلب شیرخواران سالم، مصرف روزانه متعادل قهوه توسط مادر مشکلی ایجاد نمی‌کند. با این حال، در برخی نوزادان، به‌ویژه نوزادان نارس یا کمتر از سه ماه، ممکن است علائم زیر مشاهده شود:

• بی‌قراری- تحریک‌پذیری- اختلال خواب- لرزش خفیف این علائم بیشتر زمانی دیده می‌شود که مادر مقادیر بسیار زیاد کافئین (بیش از ۵ تا ۱۰ فنجان قهوه در روز) مصرف کند.

توصیه‌های کاربردی برای مادران شیرده

• مصرف قهوه را به ۱ تا ۲ فنجان در روز محدود کنید.
• بهتر است قهوه را بلافاصله پس از شیردهی بنوشید تا هنگام وعده بعدی، غلظت کافئین در شیر کمتر باشد.
• سایر منابع کافئین مانند چای پررنگ، نوشابه‌های کولا، شکلات و نوشابه‌های انرژی‌زا را نیز در محاسبه مصرف روزانه در نظر بگیرید.
• اگر نوزاد پس از مصرف قهوه توسط مادر بی‌قرار یا بدخواب می‌شود، مقدار مصرف را کاهش دهید.
• در صورت نارس بودن یا بیماری نوزاد، درباره میزان مجاز مصرف کافئین با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنید.

فاطمه آزادی سوپروایزر آموزش پرستاری مرکز آموزشی، درمانی نمازی