پیک سلامت بیمارستان نمازی شیراز، بخش اطلاعات بیماری ها

بازگشت به فهرست بیماری ها  

 

خواننده عزیز این اطلاعات به تعدادی از سوالات درباره کاهش قند خون پاسخ می دهد

و مسلم است که شامل همه اطلاعات نیست

و جایگزین صحبت و مذاکره شما با پرستار و پزشک نخواهد بود

 

 

کاهش قند خون

 

مقدمه :

به طور طبيعي با خوردن غذا و ورود آن به معده، هضم در معده آغاز مي شود. به دنبال آن غذا در روده باريک به قند (گلوکز) تجزيه شده و گلوکز وارد جريان خون مي شود. همزمان انسولين نيز توسط لوزالمعده به داخل خون آزاد مي گردد. نهايتاً گلوکز يا قند با کمک انسولين وارد سلولهاي بدن شده و جهت توليد انرژي و زنده ماندن آنها به کار مي رود.

حال در مواردي مانند غذا نخوردن و استفاده زياد از داروهاي کاهنده قند خون چه به صورت خوراکي و چه به صورت تزريقي در افراد ديابتي، قند خون کاهش مي يابد که ممکن است به طور ناگهاني باشد يا به صورت تدريجي. اما در هر حال بايد سريع درمان شده و برطرف شود؛ چرا که برخلاف ساير اندامهاي بدن سلولهاي مغزي اولا فقط از ميان اشکال مختلف قندها فقط گلوکز را مي توانند مصرف نموده و دوم نمي توانند قند خون را ذخيره کرده و در مواقع افت آن استفاده کنند و سوم جهت استفاده از گلوکز نيازي به انسولين ندارند و لذا به محض کاهش قند خون از ميزان خاصي، چون نمي توانند عملکرد خود را انجام دهند فرد دچار کاهش سطح هوشياري شده و حتي ممکن است دچار زمين خوردگي شود.

 

به چه ميزاني از قند، کاهش قند خون گفته ميشود؟

ميزان طبيعي قند خون 70 تا 110 ميلي گرم در دسي ليتر است. علائم پايين آمدن غير طبيعي سطح گلوکز خون زماني اتفاق مي افتد که گلوکز خون به کمتر از 60 ميلي گرم در دسي ليتر کاهش يابد. در افراد مبتلا به دیابت اين عارضه ممکن است در اثر بالا بودن ميزان انسولين يا داروهاي ضد ديابت خوراکي، گرسنگی و فعاليت جسمي خيلي زياد ايجاد شود.

 

 

کاهش قند در چه زماني رخ مي دهد؟

افت قند خون در هر زماني از روز يا شب ممکن است اتفاق افتد. اما زماني که بيمار وعده غذايي خود را به تاخير انداخته و يا از خوردن غذاي مختصر (دسر) اجتناب کند بيشتر اتفاق مي افتد. همچنين زماني که انسولين رگولار در ابتداي صبح تزريق شود، چون سطح اين نوع انسولين در اواسط صبح بالاترين ميزان دارد، پس در اين زمان ممکن است شما دچار افت قند خون شويد. اما اگر انسولين ان پي اچ را صبح تزريق کنيد ممکن است در غروب دچار افت قند خون شويد و نيز در صورتيکه انسولين ان پي اچ قبل از شام يا قبل از خواب تزريق شود، احتمال افت قند خون در نيمه شب وجود دارد. پس بنابراين بايد در طول روز با ميان وعده هاي سبک حداقل 6 وعده غذايي ميل نماييد و حتما قبل از خواب چيزي بخوريد تا از موارد احتمالي افت قند خون جلوگيري شود.

 

 

 

اهميت کاهش قند خون در سالمندان :

 

در سالمندان اين عارضه به دلايل زيادي يک نگراني مهم مي باشد:

  • افراد سالمند غالبا تنها زندگي مي کنند و علائم افت قند خون را ممکن است تشخيص ندهند.
  • به علت نقص عملکرد کليوي دفع داروهاي ضد ديابت خوراکي مدت زمان طولاني تري طول مي کشد و لذا بيشتر احتمال افت قند خون دارد.
  • به علت کاهش اشتها و يا مشکلات مالي ممکن است وعده هاي غذايي کافي نباشد.
  • کاهش حدت بينايي ممکن است منجر به اشتباهاتي در ميزان مصرف انسولين گردد.

 

 

علائم و نشانه هاي کاهش قند خون چيست؟  

اين علائم ممکن است به طور ناگهاني و بدون انتظار اتفاق بيافتند. علائم همچنين از هر شخص به شخص ديگر مي تواند متغير باشد و از طرف ديگر به ميزان قند خوني که معمولا بيمار داشته و افتي که به نسبت آن ايجاد شده، بستگي دارد. اما به هر حال به طور کلي اين علائم و نشانه ها را به دو دسته تقسيم مي کنيم :

 

1-  علائم عصبي مانند ناتواني در تمرکز، احساس سبکي سر، گيجي، کاهش حافظه، بي حسي لب و زبان، بريده بريده حرف زدن، تغييرات عاطفي، رفتارهاي بي منطق يا تهاجمي، دو بيني و خواب آلودگي .

 

2-  علائم عمومي شامل تعريق، لرز، تپش قلب، عصبانيت، گرسنگي، ضعف، پوست مرطوب، رنگ پريده و سرد وثال افت قند خون درظیم میزان قند خون و تکرار علائم و نشانه های افت آن به پشک مراجعه کنید.انسولین نیاز شوند.وقات خیلی مهم می باش احساس گرما .

در موارد افت شديد قند خون، عملکرد سلولهاي مغزي آنچنان تخريب شده که بيمار به کمک ديگران نياز پيدا مي کند. علائم ممکن است شامل رفتارهاي عدم آگاهي به زمان و مکان، تشنج مشکل از خواب بيدار شدن يا از دست دادن سطح هوشياري باشد.

 

نکته مهم اينکه :  در افرادي که چند سال است که ديابت دارند، ممکن است به دليل آسيب دراز مدت اعصاب و يا افرادي که داروهايي مثل ايندرال يا اتنولول مصرف مي کنند، علائم معمولي کاهش قند خون ايجاد نشود.

و تنها در موارد بسيار شديد بيمار آنرا حس کند، پس ضروري است که اين افراد قبل از کارهايي مثل رانندگي يا شروع فعاليتهايي که بالقوه خطرناک هستند، قند خود را در فواصل منظم چک کنند. همچنين بايد در نظر داشت که مصرف الکل و مشروبات الکلي باعث افت شديد قند خون و لذا تشديد علائم آن مي شود.

 

در صورت کاهش قند خون چه اقداماتي  مي توان انجام داد؟

در افرادي که هوشيارند و قدرت بلع دارند، بايد فوراً نصف لیوان ( 120 سی سی) آب ميوه يا 10-6 عدد شکلات معمولي يا 3-2 قاشق چايخوري شکر يا عسل به مريض خوراند. اضافه کردن شکر به آب ميوه لازم نيست، قند ميوه موجود در آب ميوه به اندازه کافي قند ساده جهت بالابردن سطح گلوکز خون دارد.

اگر علائم براي 15-10 دقيقه بعد از آن ادامه داشت، مي توان اقدام فوق را تکرار نمود. زمانيکه علائم برطرف شد يک وعده غذايي مختصر حاوي پروتئين و نشاسته (براي نمونه شير يا پنير با کلوچه) توصيه مي شود، مگر اينکه بيمار در نظر داشته باشد در طي 30 تا 60 دقيقه بعد يک وعده غذايي کامل يا مختصر منظم ( طبق برنامه قبلي) را صرف کند.

اما اگر بيمار بيهوش بوده و نمي تواند چيزي را ببلعد، هرگز نبايد چيزي به وي خوراند؛ چون به علت بيهوشي خطر خفگي دارد. تنها به علت خطر استفراغ و رفتن مواد آن به گلو بهتر است بيمار را به پهلو خواباند تا در صورت استفراغ مواد آن از دهان خارج شود. همزمان با اورژانس 115 تماس گرفته تا در اسرع وقت آمبولانس و پرسنل فوريتهاي پزشکي جهت درمان مريض اعزام شوند.

توصيه هاي لازم به بیماران : 

  • براي بيماران ديابتي ( بخصوص کساني که انسولين مي گيرند) حمل کردن مقداري ماده يا ميوه يا غذاي قندي با خود در تمام اوقات خيلي مهم مي باشد.
  • بيماران بايد از خوردن غذاهاي پرکالري و پرچربي مثل دسرها ( براي نمونه کيکها و بستني) جهت درمان افت قند خون پرهيز کنند.
  • هميشه کارت مخصوص بيماري و شماره تلفن خود را همراه داشته باشند.
  • از افت قند خون مي توان با هماهنگ کردن دریافت غذا، تجويز انسولين و ورزش و فعالیت پيشگيري کرد.
  • وعده هاي غذايي مختصر بين وعده هاي غذايي اصلي و قبل از خواب ممکن است جهت مقابله با اثرات حداکثر انسولين نياز شوند.
  • اندازه گيري قند خون بايد به طور منظم انجام شده و نتايج ثبت شود و در صورت مشکل در تنظيم ميزان قند خون و تکرار علائم و نشانه هاي افت آن، به پزشک مراجعه کنيد.

 

 

   

گردآوری : قاسم بنیانی کارشناس پرستاری  - زمستان 1386

بازبینی اول : زهرا طیبی – کارشناس ارشد پرستاری 

آخرین به روزرسانی : فروردین 1388  ،

بازبینی دوم : عظیمه عباسیان - کارشناس ارشد پرستاری 

 

منابع :

 

1 - Brunner & Suddarth, Textbook of Medical Surgical Nursing, 2008.

2 - Mistovich, Joseph J. , Prehospital Emergency care, 7thed, 2004.

 

 

 
بازگشت به فهرست بیماری ها   

                                                                              

  
تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1388-5-3 12:41        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ